Yıllık Bütçenizi Değerlendirmenin Adımları

Yıl bitiyor. Takvim değişiyor. Ama çoğu kişi aynı hatalarla yeni yıla giriyor. Sebebi basit: geçen yılın rakamlarına hiç bakılmıyor.

Yıllık bütçe değerlendirmesi, bir muhasebe işlemi değil. Kendinize dürüst bir rapor sunmaktır. Ne kadar kazandınız, nereye gitti, hangi hedef tuttu, hangisi kağıt üstünde kaldı. Bu sayfada bu işi adım adım yapacağız.

Sorun: Plan var, geri bildirim yok

Yeni başlayanlarda en sık görülen tablo şu:

• Ocak ayında hevesle bütçe kurulur.
• Mart'ta takip gevşer.
• Haziran'da tablo tamamen terk edilir.
• Aralık'ta "bu yıl da para birikmedi" denir.

Eksik olan şey disiplin değil, ölçüm. Ölçmediğiniz bir planı düzeltemezsiniz. İlk bütçenizi oluşturma aşamasını geçtiyseniz, sıradaki adım o bütçenin gerçekten çalışıp çalışmadığını görmek.

Değerlendirme için gereken malzeme

Masaya oturmadan önce şunları toplayın:

1. Gelir kayıtları: Maaş, ek iş, kira, faiz, temettü. Net tutarlar.
2. Banka ve kart ekstreleri: 12 ayın tamamı.
3. Nakit harcama notları: Varsa. Yoksa tahmini bir aylık ortalama.
4. Borç durumu: Yıl başı ve yıl sonu bakiyeleri.
5. Birikim ve yatırım bakiyeleri: Yıl başı ve yıl sonu.

Harcama takip uygulamalarından birini kullanıyorsanız bu adım yarım saatte biter. Kullanmıyorsanız ekstreleri indirip kategori kategori işaretlemeniz gerekir. Sıkıcı ama bir kez yapılıyor.

Adım adım gözden geçirme

1. Toplam geliri ve toplam gideri çıkarın

İkisini yan yana yazın. Aradaki fark yıllık tasarruf oranınızdır. Gelirin yüzdesi olarak hesaplayın. Örnek: 12 ayda 400 birim gelir, 360 birim gider. Tasarruf oranı %10.

2. Giderleri kategorilere bölün

Beş ya da altı kategori yeterli. Barınma, gıda, ulaşım, borç ödemeleri, sağlık ve sigorta, keyfi harcamalar. Her birinin toplam içindeki payını yazın.

3. Sapmaları işaretleyin

Yıl başında bir hedef koyduysanız gerçekleşenle karşılaştırın. %10'un üzerindeki sapmaları not edin. Nedenini tek cümleyle yazın: "Kış aylarında ısınma faturası beklenenin üstünde."

4. Tek seferlik ve tekrarlayan harcamaları ayırın

Bu ayrım çok kritik. Bir defalık beyaz eşya alımı ile her ay ödenen abonelikler aynı şey değil. Tekrarlayanlar gelecek yılın taban maliyetidir.

5. Net varlık değişimini hesaplayın

Varlıklar eksi borçlar. Yıl başı ile yıl sonunu kıyaslayın. Bu tek sayı, yılın gerçek karnesidir. Gelir arttığı halde net varlık düşmüşse harcama tarafında ciddi bir kaçak var.

6. Enflasyon etkisini not edin

Nominal olarak biriktirdiğiniz tutar arttı diye alım gücünüz arttı sanmayın. Birikiminiz getirisiz bir hesapta durduysa, satın alma gücü olarak geriye gitmiş olabilir.

Değerlendirme yöntemlerinin karşılaştırması

İdeal olan ikisini birleştirmek: kategori tablosu artı net varlık hesabı. Biri nedenleri, diğeri sonucu gösterir.

Bakılması gereken beş kritik oran

• Tasarruf oranı: Yıllık tasarruf / yıllık net gelir.
• Borç servis oranı: Aylık kredi ve kart ödemeleri / aylık net gelir. %30 üzeri alarm.
• Barınma oranı: Kira veya taksit / net gelir.
• Acil durum fonu karşılığı: Fon / aylık zorunlu gider. Kaç ay yaşatıyor?
• Keyfi harcama payı: Toplam giderin içindeki oran. Kesinti yapılacak ilk yer burası.

Değerlendirmeden sonra ne yapmalı

1. En büyük üç kaçağı seçin. On kalemi aynı anda düzeltmeye çalışmayın. Gıda harcamaları ve abonelikler genelde bu listeye girer.
2. Her biri için tek bir somut kural yazın. "Daha az yemek siparişi" değil; "haftada en fazla bir sipariş".
3. Gelecek yılın taban bütçesini tekrarlayan giderlere göre kurun. Tek seferlikleri ayrı bir kalemde tutun.
4. Hedeflerinizi gerçekçi bir aralıkta belirleyin. Tasarruf oranınız %8 ise hedefi %35 yapmayın. %12-15 daha kalıcı olur.
5. Ara kontrol tarihleri koyun. Üç ayda bir yarım saat. Yıl sonunu beklemeyin.
6. Eksik kalan korumaları tamamlayın. Sigorta boşluğu veya zayıf bir acil durum